Tan ca trở về khi trời đã tối, nhiều cha mẹ chỉ mong con ngồi yên ngoan ngoãn để kịp nấu bữa cơm, giặt quần áo hay tranh thủ nghỉ ngơi. Chiếc điện thoại vì thế trở thành "người giữ trẻ" quen thuộc trong nhiều gia đình.

 

Khi thời gian cho con trở nên xa xỉ

 

Mỗi bữa cơm, đứa trẻ ngồi vào bàn ăn với chiếc điện thoại đặt trước mặt. Những hình ảnh sinh động, âm thanh vui tai trên màn hình khiến con chịu há miệng ăn hết bát cơm mà không cần cha mẹ chạy theo dỗ dành, thúc giục, o ép từng thìa. Người lớn cũng tranh thủ ăn nhanh, dọn dẹp, giặt giũ, chuẩn bị mọi thứ cho ngày hôm sau. Bữa cơm kết thúc gọn gàng, không tiếng khóc, không những lời hò hét, không ai phải "vật lộn" với chuyện ăn uống của con. 

 

Rồi sau khi hoàn thành hết công việc của một ngày, vẫn chiếc điện thoại ấy, như một người bạn đồng hành thấu hiểu và thân thiết nhất: mẹ nằm lướt TikTok, bố đọc báo điện tử, con mải mê với hoạt hình,... Ai cũng có thời gian để làm điều mình thích, chỉ thiếu thời gian để thực sự dành cho nhau.

 

Một nghịch lý là, khi công nghệ được sinh ra để giúp con người ta tối ưu thời gian hơn, nó lại khiến chúng ta càng chìm đắm hơn vào cuộc đua hiệu suất. Khi công nghệ được sinh ra để con người kết nối với nhau dễ dàng hơn, thực tế nó lại cướp đi thời gian và sự chú ý của ta cho những người thân yêu nhất.

 

Không khó để trách một người mẹ vì đã đưa điện thoại cho con trong bữa ăn, hay trách một người cha vẫn chăm chú vào màn hình sau khi trở về nhà. Nhưng phía sau những lựa chọn ấy thường không phải là sự thờ ơ, mà là mệt mỏi sau một ngày dài, là áp lực công việc, là sự cạn kiệt năng lượng trong một thế giới ngày càng ưu tiên tốc độ và hiệu suất. Cha mẹ không thiếu tình yêu dành cho con, họ chỉ thiếu một khoảng thời gian đủ dài và một tâm trí đủ thảnh thơi để ngồi xuống, lắng nghe con kể hết một câu chuyện.

 

Lỗi nằm ở chiếc điện thoại?

 

Trong một thế giới nơi công nghệ phát triển nhanh hơn khả năng kiểm soát và thích ứng của đại đa số, nhiều người sẽ dễ dàng kết luận rằng chiếc điện thoại chính là "thủ phạm" khiến trẻ xa rời gia đình. Thế nhưng, nếu chỉ cần cất chiếc điện thoại đi là mọi vấn đề được giải quyết, có lẽ việc nuôi dạy con trong thời đại số đã không trở thành nỗi trăn trở của nhiều bậc cha mẹ.

 

Bản thân công nghệ chưa bao giờ là điều xấu. Một chiếc điện thoại có thể giúp trẻ học ngoại ngữ, khám phá thế giới qua những bộ phim khoa học, kết nối với ông bà ở quê hay lưu giữ những khoảnh khắc của gia đình. 

 

Vấn đề bắt đầu khi chiếc điện thoại không còn là một công cụ, mà dần thay thế những khoảng thời gian vốn thuộc về cha mẹ. Thay cho một câu chuyện trước giờ đi ngủ là vài tập hoạt hình. Thay cho cuộc trò chuyện trong bữa cơm là những video ngắn nối tiếp nhau. Thay cho những lần cùng con khám phá thế giới là thế giới được thu nhỏ trong một màn hình chỉ vài inch. Trẻ không chỉ quen với việc giải trí bằng thiết bị số, mà còn dần quen với việc tìm kiếm sự đồng hành từ thiết bị thay vì từ những người thân yêu.

 

Có lẽ, điều đáng lo nhất không phải là chiếc điện thoại nằm trên bàn ăn, mà là khi nó trở thành cầu nối duy nhất giữa cha mẹ và con cái, hoặc tệ hơn, thay thế luôn sự hiện diện của cha mẹ trong những năm tháng đầu đời. Bởi trẻ em không chỉ lớn lên bằng những gì chúng được xem, mà còn bằng những gì chúng được trò chuyện, được lắng nghe và được yêu thương mỗi ngày.

 

Cùng con làm chủ công nghệ

 

Trong một thế giới mà công nghệ đã trở thành một phần tất yếu của cuộc sống, mục tiêu không phải là tách trẻ khỏi thiết bị, mà là giúp trẻ học cách sử dụng công nghệ một cách lành mạnh, an toàn và cân bằng. 

 

Báo cáo Childhood in a Digital World (2025)* của UNICEF Innocenti cho thấy, không có bằng chứng rõ ràng rằng thời lượng sử dụng màn hình tự nó gây hại trực tiếp đến sức khỏe tinh thần của trẻ. Thay vào đó, nguy cơ phụ thuộc nhiều hơn vào những nội dung trẻ tiếp cận, các trải nghiệm trực tuyến và mức độ được người lớn đồng hành, bảo vệ. Báo cáo cũng cho rằng các giải pháp chỉ tập trung vào việc hạn chế thời gian sử dụng màn hình sẽ ít hiệu quả hơn so với việc xây dựng môi trường số an toàn và tích cực cho trẻ.

 

Điều này có nghĩa rằng, dạy con giữa thời đại số không phải là cuộc chiến giữa cha mẹ và chiếc điện thoại, càng không phải là việc cấm đoán hay tách trẻ khỏi công nghệ. Ba mẹ cần đồng hành, định hướng, giúp trẻ hiểu công nghệ là một công cụ để học tập, khám phá và kết nối, chứ không phải nơi thay thế những trải nghiệm của cuộc sống thực.

 

Để làm được điều đó, chính cha mẹ trước hết cũng cần học cách làm chủ công nghệ. Trẻ em không chỉ nghe những điều người lớn nói, mà còn quan sát cách người lớn sống mỗi ngày. Một đứa trẻ sẽ khó hiểu vì sao mình phải cất điện thoại trong bữa cơm nếu cha mẹ vẫn liên tục trả lời tin nhắn. Cũng thật khó để con hình thành thói quen đọc sách hay trò chuyện nếu người lớn dành phần lớn buổi tối cho mạng xã hội. Bài học về cách sử dụng công nghệ luôn bắt đầu từ tấm gương của gia đình.

 

Trong quá trình cùng con làm chủ công nghệ, thay vì chỉ nói "cất điện thoại đi", ba mẹ hãy dành thời gian hỏi con hôm nay đã xem gì, thích điều gì, học được điều gì hay gặp khó khăn gì; cùng con lựa chọn những nội dung phù hợp với lứa tuổi; thống nhất những khoảng thời gian "không màn hình" như bữa cơm hay trước giờ đi ngủ; đồng thời khuyến khích con tham gia các hoạt động ngoài trời, đọc sách, chơi thể thao hay làm việc nhà,... Khi trẻ có nhiều trải nghiệm trong thế giới thực, chiếc điện thoại sẽ dần trở về đúng vai trò của một công cụ, thay vì trở thành cả một thế giới.

 

Điều quan trọng nhất, hành trình này cần được xây dựng trên đối thoại và niềm tin, thay vì kiểm soát hay áp đặt. Khi trẻ cảm thấy được lắng nghe và tôn trọng, các em sẽ sẵn sàng chia sẻ với cha mẹ về những điều mình gặp trên không gian mạng, từ những video thú vị, trò chơi yêu thích cho đến những nội dung độc hại hay nguy cơ bị bắt nạt trực tuyến. Đó cũng là "lá chắn" hiệu quả nhất để giúp trẻ bước vào môi trường số với sự tự tin, kỹ năng và trách nhiệm.

 

Thời đại số chắc chắn sẽ còn mang đến nhiều công nghệ mới hơn, hấp dẫn hơn và cũng nhiều thách thức hơn. Chúng ta không thể giữ con lớn lên trong một thế giới không có Internet hay điện thoại thông minh. Nhưng chúng ta có thể giúp con lớn lên với khả năng làm chủ công nghệ, biết cân bằng giữa thế giới số và cuộc sống thực, biết trân trọng những cuộc trò chuyện, những bữa cơm và những khoảnh khắc ở bên gia đình.

 

*UNICEF Innocenti. (2025). Childhood in a Digital World. https://www.unicef.org/innocenti/reports/childhood-digital-world 

 

Thuy Linh